Op 10 augustus 2026 trok de Staatsloterij haar reguliere maandtrekking: een Jackpot van €14,8 miljoen, een Hoofdprijs van €1 miljoen en veertig extra prijzen van €10.000 vanwege het jubileum. Er viel geen record en er was geen winnaar met een spraakmakend verhaal. Deze trekking was speciaal omdat de Staatsloterij 300 jaar bestaat in 2026 en daarmee onbetwist de oudste loterij van Nederland, en misschien zelfs wel de oudste nog bestaande loterij ter wereld is.
In die driehonderd jaar is de Staatsloterij door nogal wat veranderingen gegaan: hij kreeg zes verschillende namen, wisselde van organisatievorm, ging over op onlineverkoop en fuseerde in 2016 met De Lotto. Ondertussen bleef de functie ononderbroken: een door de staat gecontroleerd, legaal alternatief voor illegale loterijen.
Een trekking die 41 dagen duurde
De eerste Staatsloterij trekking vond plaats op 7 oktober 1726, in een grote zaal op het Binnenhof in Den Haag die op dat moment dienstdeed als markthal. Pas in de negentiende eeuw kreeg die ruimte de naam Ridderzaal. De loterij heette destijds de Generaliteitsloterij, opgericht om de staatskas te spekken en om een eerlijk alternatief te bieden voor de wildgroei aan illegale loterijen uit die tijd.
Er gingen 120.000 loten in de verkoop, met een hoofdprijs van 30.000 gulden; een vermogen voor een gemiddelde Nederlander in de achttiende eeuw. Een lot was wel duur: tot dertig gulden, een veelvoud van een dagloon. Haagse weeskinderen trokken de loten uit een grote, ronddraaiende trommel, terwijl functionarissen toezagen op het verloop.
Dat een kind zonder eigen belang de loten trok, sloot iedere schijn van partijdigheid uit in een spel waarin de staat tegelijk organisator en scheidsrechter was. Ieder lot, ook het niet-winnende, werd met de hand afgeroepen en geregistreerd. Voor 120.000 loten duurde dat 41 dagen. Latere trekkingen werden daarom al snel opgedeeld in klassen met oplopende prijzen, verspreid over meerdere maanden, om de loterij langer spannend te houden en de inkomsten te spreiden. Dat principe van klassenloterijen bleef nog lang bestaan.
Zes namen, één loterij
Een staatsloterij ontleent haar gezag aan de staat die haar organiseert. Verandert die staat van vorm, dan verandert de naam van de loterij vrijwel automatisch mee.
Bij de oprichting van de Bataafsche Republiek in 1795 werd de Generaliteitsloterij omgedoopt tot de Bataafsche Loterij.
Onder koning Lodewijk Napoleon heette het spel vanaf 1806 de Koninklijke Hollandsche, voorheen Generaliteitsloterij.
Zes jaar later gaf Napoleon Bonaparte zelf zijn keizerlijke goedkeuring en werd het de Keizerlijke Hollandsche Loterij.
Na het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden in 1814 doopte koning Willem I de loterij om tot de Koninklijke Nederlandsche Loterij.
In 1848 kreeg het uiteindelijk de naam waaronder het nu nog bekendstaat: de Nederlandsche Staatsloterij, voor het eerst expliciet ondergebracht bij de minister van Financiën.
1882: Van Gogh en de wachtenden bij het loterijkantoor
Vincent van Gogh schilderde in 1882 een aquarel van mensen die wachtten bij het Staatsloterijkantoor in Den Haag op de trekkingsuitslag.
Hij schreef aan zijn broer Theo dat het groepje wachtende mensen en hun gezichtsuitdrukking hem raakten, ook al kon de loterij zelf hem weinig schelen. Een buitenstaander die het tafereel de moeite van het vastleggen waard vond, zegt iets over hoe vanzelfsprekend de Staatsloterij toen al onderdeel was van het straatbeeld.
Van stichting tot online loterij
In 1992 werd de Staatsloterij een stichting, met op dat moment een jaaromzet van 66 miljoen gulden en ruim 3.000 verkooppunten. Dat maakte de organisatie zelfstandig, los van de directe ministeriële aansturing die sinds 1848 had gegolden.
Een Staatslot was vanaf 2007 ook online te koop. De fusie met De Lotto in 2016 leidde tot Nederlandse Loterij B.V., dat sindsdien ook Lotto, Eurojackpot, Miljoenenspel, Lucky Day, Krasloten en Toto organiseert en de grootste kansspelorganisatie van Nederland vormt.
Nederlandse Loterij breidde dat aanbod in 2021 uit met online casino spellen en live wedden. Voor het organiseren van de Staatsloterij zelf verleende de Kansspelautoriteit een vergunning aan Staatsloterij B.V.
Jackpot en jubileumprijzen op 10 augustus
De trekking van 10 augustus 2026 volgt het gewone format van de maandelijkse Staatsloterij: een Jackpot die begint bij €7,5 miljoen en, als hij niet valt, doorgroeit tot boven de €25 miljoen. Op 10 augustus stond de teller op €14,8 miljoen, met daarnaast een Hoofdprijs van €1 miljoen, vijf prijzen van €100.000 en tien prijzen van €10.000.
Het enige verschil met een gewone trekking op de 10e zijn de veertig extra Jubileumprijzen van elk €10.000, een toevoeging die Nederlandse Loterij dit jaar bij elke trekking op de 10e van de maand aanbiedt ter ere van het 300-jarig bestaan. Verderop in het jubileumjaar volgt ook een gratis trekking voor alle Nederlanders met een hoofdprijs van €1 miljoen, en keert de Staatsloterijshow terug op televisie, de spelshow die van 1992 tot 2007 maandelijks miljoenen kijkers trok.
De oudste loterij in Nederland én ter wereld?
In de berichtgeving over het jubileum noemt de Nederlandse Loterij de Staatsloterij zowel de oudste loterij van Nederland als de oudste, nog bestaande loterij ter wereld. De eerste claim klopt zonder voorbehoud: geen enkele Nederlandse loterij bestaat langer.
De tweede claim is minder eenvoudig te bewijzen, omdat “oudste loterij” afhangt van de definitie. Loterijen bestonden al voor 1726, ook internationaal, en niet elke loterij hield onder dezelfde naam of organisatievorm stand, waardoor vergelijken lastig is.
De Spaanse Kerstloterij El Gordo wordt in internationale media vaak “de oudste loterij ter wereld” genoemd, wat haar de meest voor de hand liggende vergelijking maakt. Die claim houdt echter geen stand: El Gordo ontstond in 1812 tijdens de Napoleontische oorlogen, bijna een eeuw na de eerste trekking in de Ridderzaal. Een grote, doorlopend georganiseerde loterij die ouder is dan de Nederlandse, hebben wij niet kunnen vinden.
Voor zover te verifiëren klopt de claim dus: de Staatsloterij is de oudste nog bestaande loterij ter wereld.
Continuïteit als het eigenlijke record
Het bedrag van €14,8 miljoen wordt over een paar maanden vervangen door een ander bedrag bij een andere trekking.
Het antwoord op hoe de Staatsloterij driehonderd jaar standhoudt, is het patroon achter dat bedrag: een naam die zes keer veranderde, een omzetting naar stichting in 1992, een overstap naar internet in 2007 en een fusie tot Nederlandse Loterij in 2016 – stuk voor stuk aanpassingen rond een functie die intact bleef, een door de staat gereguleerd alternatief voor illegale loterijen, nu gedekt door een vergunning van de Kansspelautoriteit. Die geschiedenis zegt niets over de kans om te winnen. Ook na driehonderd jaar bepaalt toeval de uitkomst van een trekking.
Bronnen:
- Staatsloterij 300 jaar: van Ridderzaal in 1726 tot nationaal erfgoed – Nederlandse Loterij
- Waarom de eerste trekking van Staatsloterij in 1726 maar liefst 41 dagen duurde – National Geographic
- Onze historie | Oudste loterij van Nederland – Staatsloterij
- Spain’s ‘fat’ lottery delivers hefty $2.8 billion prize in centuries-old Christmas tradition – NBC News
