Een gokkast is ontworpen om je zo lang mogelijk te laten doorspelen, niet om je te laten winnen. De industrie heeft daar een eigen term voor: time-on-device, tijd op het apparaat. Antropoloog Natasha Dow Schüll hoorde die term op een vakbeurs in Las Vegas en bouwde er een boek omheen.
Haar boek heet Addiction by Design en verscheen in 2012 bij Princeton University Press. Sindsdien is het het werk waar vrijwel elk stuk over gokkastontwerp op leunt. In het Nederlands is er weinig over geschreven. Hieronder staat wat zij onderzocht, wat zij vond, en wat er in de jaren daarna van haar begrippen is getoetst.
Kort
- De gokindustrie meet het succes van een kast in time-on-device: hoe lang iemand aan het apparaat blijft.
- Antropoloog Natasha Dow Schüll deed veldwerk in Las Vegas tussen 1992 en 2007 en beschreef de ‘machine zone’, een term van spelers zelf.
- Onderzoek uit 2018 onder 136 gokkers bevestigt dat spelers die toestand beschrijven en dat zij samenhangt met problematisch spelen.
- Het veldwerk gaat over fysieke kasten in Las Vegas. Een Nederlandse online kast in 2026 is een ander apparaat onder andere regels.
Wie is Natasha Dow Schüll en wat onderzocht zij?
Zij is antropoloog en werkt tegenwoordig aan New York University, bij de afdeling Media, Culture and Communication. Daarvoor zat zij bij het Massachusetts Institute of Technology. Daar kreeg zij een vaste aanstelling, en in 2015 stapte zij over naar New York.
Haar veldwerk in Las Vegas duurde lang. De uitgever spreekt daarom van vijftien jaar. Zij schrijft het zelf preciezer op: bezoeken tussen 1992 en 2007, waarvan achttien maanden aaneengesloten tussen 1998 en 2000.
Het onderzoek had drie sporen. Allereerst keek zij naar de architectuur en het beheer van casino’s. Zij sprak spelers, die zij leerde kennen via bijeenkomsten van Gamblers Anonymous en een kliniek. En zij sprak de industrie zelf, op beurzen en in interviews met directeuren, ontwerpers en marketeers.
Wat is de machine zone?
Een toestand waarin de omgeving wegvalt en alleen het apparaat overblijft. Het begrip komt uit de mond van spelers zelf. Eén van hen, in het boek Mollie genoemd, zegt op pagina 2 dat zij niet speelt om te winnen. Op de vraag waarom dan wel, antwoordt zij: om te blijven spelen.
Haar beschrijving van die toestand is beeldend. Het is als in het oog van een storm zitten, zegt zij. Het beeld voor je is scherp, de wereld eromheen draait, en je hoort niets meer.
Let op de herkomst van het bekendste citaat
Overal circuleert de zin dat verslaafde spelers niet spelen om te winnen maar om te blijven spelen, tot aan fysieke en economische uitputting. Die zin staat op de boekpagina van de uitgever en is geen zin van Schüll zelf. Wat zij opschreef, zijn de woorden van spelers. Dat verschil is klein en het telt.
Hoe werkt een gokkast volgens de industrie zelf?
Time-on-device is de term waarmee zij meten hoe lang iemand aan een apparaat blijft. Schüll hoorde hem op een panel in het congrescentrum van Las Vegas. Daarnaast noteert zij een tweede term uit die wereld, namelijk omzet per beschikbare klant.
De ontwerpvraag die zij daar optekent, vat het samen. Hoe krijg je mensen zover dat zij langer, sneller en intensiever spelen? En hoe maak je van een incidentele speler een terugkerende?
Welke ontwerpkeuzes wijst zij aan?
Een rij keuzes die allemaal dezelfde kant op werken. In het boek beschrijft zij bijvoorbeeld hoe ontwerpers letten op de houding en de zintuigen van spelers. Dat gebeurt om langer en sneller spelen mogelijk te maken. Ook beschrijft zij hoe systemen individuele voorkeuren volgen en zich daarop aanpassen.
Eén concrete verschuiving noemt zij op pagina 4. Moderne kasten accepteren biljetten, kaarten en tickets in plaats van munten. Je drukt op een knop in plaats van een hendel over te halen.
In interviews is zij specifieker geworden. Daarin noemt zij spellen met twintig tot honderd winlijnen. Ook beschrijft zij verlies dat als winst wordt gepresenteerd: je zet vijfenveertig munten in en wint er negen terug. Over de overgang naar krediet zegt zij dat die het geld minder echt maakte.
Boek of interview
De drie bekendste details uit de vorige alinea komen uit interviews uit 2013, niet aantoonbaar uit het boek zelf. Daarom staan ze hier als uitspraken van Schüll in een interview, en niet als citaat uit Addiction by Design.
Klopt het ook?
Deels, en dat is in de jaren erna getoetst. Onderzoekers van de University of Waterloo publiceerden in 2018 een studie onder 136 gokkers in een casino in Ontario. Zij noemen de toestand dark flow.
Hun bevindingen sluiten aan bij Schülls beschrijving. Spelers reageerden op verlies dat als winst wordt gepresenteerd alsof het kleine winsten waren. Daarnaast rapporteerden probleemgokkers en spelers met depressieve klachten vaker zo’n toestand bij spellen met veel winlijnen.
Een overzichtsartikel uit 2021 nuanceert het begrip echter wel. Volgens die auteurs ligt de zone op een glijdende schaal. Bij lichtere problemen lijkt zij meer op flow, bij zwaardere problemen meer op dissociatie. Geen van beide verklaringen dekt volgens hen het hele scala aan ervaringen.
Wat dit onderzoek wel en niet aantoont
Het bevestigt dat spelers zo’n toestand beschrijven, en dat zij samenhangt met problematisch spelen. Het bewijst niet dat het apparaat die toestand veroorzaakt. Bovendien valt Schülls ene begrip in dat latere werk uiteen in twee verschillende psychologische toestanden.
Wat zeggen critici van het boek?
Dat het rijk is, en op twee punten te eenzijdig. In Social Studies of Science prijst Hansen Hsu het boek. Toch mist hij een onderscheid. Wat scheidt heilzame flow van destructieve flow? Dat werkt Schüll volgens hem niet uit.
In Technology and Culture gaat Kah-Wee Lee verder. Schüll leunt volgens hem te zwaar op het werk van Bill Friedman, terwijl dat maar één school binnen casino-ontwerp is. Ook vindt hij haar te weinig kritisch tegenover haar bronnen uit de industrie.
Die kritiek raakt ons ook. Onze eigen pagina over casino design leunt namelijk op diezelfde Friedman. Dat is het vermelden waard.
Wat betekent dit voor een Nederlandse gokkast?
Minder dan je zou denken. Dat is onze eigen inschatting, geen onderzoeksuitkomst. Het veldwerk gaat over fysieke kasten in Las Vegas tussen 1992 en 2007. Een Nederlandse online kast in 2026 is een ander apparaat, in een andere markt, onder andere regels.
Toch is het begrip hier niet onbekend. Het Trimbos-instituut noemt dark flow in zijn onderzoeksagenda uit 2021 als openstaande vraag. Letterlijk vraagt het zich af hoe kansspelen ontworpen worden om spelers vast te houden in het product. In 2021 was dat in Nederland dus nog een open vraag.
Wat je hiermee kunt
Kijk naar het ontwerp, niet naar jezelf. De vraag hoe een gokkast werkt, gaat over het apparaat en niet over wie er speelt. Wil je weten hoe vaak een kast uitkeert, kijk dan bij de hit frequentie. Hoe dat uitpakt per spel zie je bij de gokkasten met het hoogste uitbetalingspercentage.
